معیار طلا چیست و چگونه رتبه طلا را تعیین می کند؟
با وجود پیشرفت تکنولوژی در صنعت جواهرسازی، برخی از افراد همچنان ترجیح می دهند از روش های سنتی برای تعیین درجه خلوص طلا استفاده کنند. یکی از این روش های باستانی کشف طلا، سنگ محک و اسید است که سال هاست توسط جواهرسازان و کارشناسان مجرب استفاده می شود. برای این افراد مرجع طلا ابزار قابل اعتمادی است. زیرا بدون نیاز به دستگاه های دیجیتال پیشرفته و با صرف کمترین هزینه می توانند ارزش تقریبی طلا را تعیین کنند.
استاندارد طلا چیست؟
سنگ محک طلا یک سنگ بسیار ریز بافت، سیاه و سخت است که برای اندازه گیری عیار طلا و فلزات گرانبها استفاده می شود. جنس این سنگ معمولا از مواد سختی مانند کوارتز، سیلیکات یا سنگ چخماق سیاه انتخاب می شود تا در برابر خراشیدگی و مواد شیمیایی مقاومت بالایی داشته باشد. سطح ناصاف و صاف سنگ محک به گونه ای طراحی شده است که وقتی طلا یا نقره روی آن کشیده می شود، اثری واضح از خود به جای می گذارد و این علامت به راحتی پاک نمی شود. حتی امروزه نیز در برخی موارد از سنگ های محک برای تشخیص اصالت طلا از سایر فلزات (مانند برنج یا مس) استفاده می شود.
انواع سنگ محک
سنگ های محک انواع مختلفی دارند که بر اساس نوع و درجه سختی آنها طبقه بندی می شوند. هر چه سنگ محک سخت تر باشد، دوام بیشتری دارد و برای آزمایش فلزات با عیار بالا مناسب تر است. سه نوع معمول سنگ محک طلا عبارتند از:
- سنگ محک سیلیکات: رایج ترین نوع سنگ محک، ساخته شده از سیلیکات و به اندازه کافی سخت برای آزمایش بیشتر قطعات طلا و نقره.
- سنگ محک اکسید آلومینیوم: نوعی سنگ محک با سختی بالاتر است که در برابر خراش مقاومتر است و برای تشخیص دقیقتر طلا با خلوص بالا استفاده میشود.
- سنگ محک الماس: سخت ترین و بادوام ترین نوع سنگ محک است که از الماس صنعتی ساخته می شود و برای آزمایش فلزات بسیار سخت یا طلای بسیار مرغوب استفاده می شود.
آب تیز چیست؟
تیزاب سلطانی یک اسید بسیار قوی و خورنده است که به عنوان سنگ بنای طبقه بندی طلا نقش اساسی دارد. این محلول مخلوطی از اسید نیتریک و اسید کلریدریک (جوهر نمک) به نسبت تقریباً یک به سه است و قابلیت حل کردن فلزات نجیب مانند طلا و پلاتین را دارد. سنگ آسیاب و اسید اغلب با هم استفاده می شوند. به این ترتیب پس از کشیدن طلا بر روی سنگ محک، با ریختن یک قطره آب سلطان روی اثر باقی مانده، واکنش شیمیایی خاصی رخ می دهد. این محلول در انواع مختلف (رنگ های زرد، سبز، قرمز و آبی) موجود است که هر کدام برای آزمایش محدوده خاصی از قیراط (تقریباً 10، 14، 18 و 22 قیراط) استفاده می شود. توجه داشته باشید که تیزاب سلطانی به دلیل قدرت خورندگی بالا یک ماده خطرناک است و هنگام استفاده از آن باید نکات ایمنی (مانند استفاده از دستکش و عینک محافظ و تهویه مناسب) رعایت شود.
چگونه از معیار طلا برای رتبه بندی استفاده کنیم؟
در این روش سنتی برای تشخیص سنگ های طلا و انواع دیگر طلا، ابتدا چند بار با سنگ محک و اسید تکه طلا را روی سطح سنگ حک می کنیم تا اثری از طلا روی سنگ باقی بماند. سپس یک قطره آب مقطر سلطانی با کیفیت مناسب (مثلاً آب مقطر 18 عیار طلای جواهرات) اضافه می کنیم و واکنش را مشاهده می کنیم. به طور کلی، سه وضعیت ممکن است رخ دهد:
- عدم واکنش: اگر پس از ریختن آب قوی تغییری در رنگ یا شکل طلا ایجاد نشد به این معنی است که اسید طلا را حل نکرده است. این عدم واکنش نشان می دهد که عیار طلا برابر یا بالاتر از درجه اسیدیته است و طلا اصل است.
- محو شدن خط طلا: محو شدن رنگ خط طلا در اثر تماس با آب قوی به این معنی است که درجه طلا کمتر از اسیدیته آن است. در چنین حالتی، آزمایش باید با آب ضعیف تر (عیار پایین تر) تکرار شود تا زمانی که خط طلا تغییر نکند و حدود عیار مشخص شود.
- ناپدید شدن اثر طلا: اگر آب داغ تمام آثار طلا را حل کند، به این معنی است که آن قطعه طلا نیست یا طلای آن بسیار کم است.
خطاهای احتمالی در اندازه گیری طلا با سنگ
علاوه بر این، تفسیر واکنش اسید بدون تجربه کافی ممکن است منجر به خطا شود. حتی در شرایط مناسب، اندازه گیری طلا می تواند مستعد خطا باشد. به عنوان مثال، اگر سنگ محک طلا کاملاً تمیز نباشد، آثاری از طلای قبلی یا ناخالصی ممکن است در آزمایش فعلی اختلال ایجاد کند. علاوه بر این، برخی فلزات دیگر مانند فولاد، گاهی مانند طلا روی سنگ محک عمل می کنند و آثار آنها به سرعت در آب 18 عیار محو نمی شود. در چنین مواردی باید از روش های اضافی مانند اندازه گیری چگالی یا تست حرارتی برای شناسایی فلز استفاده کرد.
کدام انواع طلا را نمی توان با سنگ محک درجه بندی کرد؟
روش سنگ محک طلا برای هر قطعه طلا مناسب نیست و در برخی موارد نمی توان با این روش عیار تعیین کرد:
- طلای مذاب: چگونه بفهمیم طلای مذاب واقعی است؟ طلای ذوب شده (طلای ذوب شده که از جواهرات مستعمل به دست می آید) ترکیبی ناهمگن دارد و ممکن است حاوی قیراط های مختلفی باشد. به همین دلیل، تعیین درجه دقیق آن با سنگ محک تقریباً غیرممکن است و نیاز به روشهای آزمایشگاهی مانند ورود پرتو دارد.)
- جواهرات آبکاری شده: در مورد بدلیجات یا جواهرات با روکش طلا، سنگ محک نمی تواند درجه فلز پایه را نشان دهد. برای به دست آوردن نتیجه اصلی، ابتدا باید مقداری از روکش طلا را بردارید، سپس فلز زیرین را آزمایش کنید.
معیار طلا را از کجا بخریم؟
تاچ سنگ ابزاری ویژه در ساخت جواهرات است، اما تهیه آن دشوار نیست. برای خرید سنگ محک می توانید به نمایندگی های ابزار و تجهیزات جواهرات مراجعه کنید. در بازار جواهرات شهرهای بزرگ این سنگ در اندازه های کوچک (یک تکه سنگ صاف سیاه) یافت می شود. امکان سفارش آنلاین نیز وجود دارد؛ به عنوان مثال می توانید به صورت آنلاین از فروشگاه های اینترنتی معتبری مانند دیجی کالا اقدام به خرید سنگ تست و محلول آب سلطانی کنید. در هنگام خرید به کیفیت معیار توجه کنید. یک سنگ بنای خوب باید سطح صاف، سختی بالا و مقاومت اسیدی کافی داشته باشد.
نحوه تمیز کردن سنگ محک
پس از چندین بار استفاده از سنگ محک، لایهای از طلا، نقره یا سایر ذرات فلزی و باقیماندههای اسیدی اغلب روی سطح آن جمع میشود که میتواند بر دقت آزمایشهای بعدی تأثیر بگذارد. سنگ محک باید به طور دوره ای تمیز شود تا کارایی آن حفظ شود.
- برای این کار کافی است چند قطره آب سلطان را روی سنگ بریزید و مقداری نمک بپاشید.
- اجازه دهید محلول یک یا دو دقیقه روی سنگ بماند و سپس سنگ را با آب بشویید تا آثار فلز و اسید کاملا از بین برود.
- پس از شستشو حتما سنگ را با پارچه نرم خشک کنید و در جای خشک و دور از مواد شیمیایی نگهداری کنید.
هرگز از مواد ساینده یا برس های سخت برای تمیز کردن سنگ استفاده نکنید. این ممکن است به سطح آسیب برساند و دقت آزمایش را کاهش دهد.
تشخیص طلا بدون سنگ محک
روشهای مدرنتری مانند XRF و روشهای جمعآوری تیر در آزمایشگاه برای تعیین دقیق عیار طلا استفاده میشوند و جایگزینهای دقیقتری برای سنگهای آزمایشی هستند. علاوه بر این، ترفندهای ساده خانگی مانند استفاده از آهنربا (طلا را جذب نمی کند) یا آزمایش طلا روی یک تکه سرامیک بدون لعاب (به جای طلای واقعی که یک علامت زرد روشن باقی می گذارد) می تواند در تشخیص زودهنگام طلای واقعی موثر باشد.
منبع: دیجیکالا مگ
