نقد و بررسی فیلم «کجپیله»; وقتی سینما بهانه ای برای شیک بودن می شود

بازگشت هاتف علیمردانی با «کژپیله» پس از پنج سال دوری از سینما، کنجکاوی بسیاری را برانگیخت. کارگردانی که در فیلم «کوچه بینم» نقش آفرینی کرده است، نگاه اجتماعی تند و تیز دارد و توانسته با فیلم های «هفت ماهگی» و «آباجان» تعادل قابل قبولی بین سینمای هنر و جریان اصلی برقرار کند. اما نتیجه این چرخش، اثری پر سر و صدا و متناقض است که به جای پرداختن به مسائل اجتماعی، بیشتر شبیه پروژه ای است که در شبکه های اجتماعی دست به دست می شود تا فیلمی با هویت سینمایی خاص.

ایده ای که با اجرای ضعیف تکرار شد

داستان «کژپیله» درباره سیما ثروتی بازیگر سرشناس و خوش خلق است که ناگهان خود را در بدنی مردانه می بیند. این ایده ای است که بارها در تاریخ سینمای جهان تجربه شده و ظرفیت زیادی در نقد کلیشه های جنسیتی و ایجاد دیالوگ درباره نقش های اجتماعی دارد. اما علیمردانی به جای بهره بردن از این ظرفیت، همه چیز را سطحی و تنها در حد شوخی و موقعیت های مناسب رها می کند. فیلم به وضوح می گوید “اوه! این فیلم از فیلم «بیلیندا» ترکیه اقتباس شده است، اما در حالی که نسخه اصلی رویکردی دراماتیک داشت، اینجا همه چیز عجولانه است و به یک کمدی کلیشه ای تبدیل می شود. کمدی یادآور فرمول های تکراری سینمای عامه پسند دهه هشتاد.

آرایش گران اما بی فایده

بخش قابل توجهی از انرژی فیلم صرف گریم مردانه الناز شاکردوست می شود. گریمی که قرار است موتور روایت باشد، در عمل به شدت مصنوعی و چشم نواز است. در نتیجه به جای همراهی با داستان، به مخاطب یادآوری می شود که در حال تماشای بازی یک بازیگر است نه شخصیت فیلم. صداگذاری نیز به این بی اعتمادی دامن می زند. ترکیب این دو نقطه ضعف فضای خارق العاده فیلم را خراب می کند و مخاطب را از داستان جدا می کند. صحنه های رقص شاکردوست نیز که در اینستاگرام مورد توجه قرار گرفت، به جای بخشی از روایت تبدیل به یک کارکرد تبلیغاتی شد. گویی فیلم از ابتدا برای پخش در شبکه های اجتماعی طراحی شده بود.

کمدی تک بعدی و بی مزه

«کژپیله» تقریباً تمام بار کمدی خود را روی شوخی های جنسی و موقعیت های تکراری گذاشت. این روش قدیمی بارها در کمدی های بی کیفیت ایرانی دیده شده و حکایت از فقدان جسارت و خلاقیت در طراحی موقعیت های طنز دارد. تکرار مداوم دیالوگ های کلیشه ای و جنسیتی به جای خنده دار، تکراری و آزاردهنده می شود. شعارهایی که نه نقد واقعی کلیشه است و نه گفتمان جدیدی ایجاد می کند. فیلم به جای نقد نقش های جنسیتی، همان کلیشه ها را بازتولید می کند و به سطحی ترین شکل ممکن از طنز استفاده می کند.

یکی از نقاط ضعف اصلی «کژپیله» فیلمنامه آن است. دگرگونی بدن شخصیت اصلی هیچ توضیح منطقی ندارد و تنها بهانه ای برای یک سری شوخی های سطحی است. روایت مملو از ناپیوستگی‌ها، ساده‌سازی‌های بیش از حد و پرداخت‌های بی‌نظیر است و به نظر می‌رسد سازندگان فیلم انتظار دارند که تماشاگران مانند دهه‌های پیش از هر شگفتی لذت ببرند. اما مخاطب امروزی حتی در یک کمدی انتظار ثبات، منطق درونی و بازده شخصیت ها را دارد. چیزهایی که در «کجپیله» کمتر دیده می شود.

الناز شاکردوست که پیش از این در فیلم‌های «تی‌تی» و «اتوبان گوزن‌ها» بازی باشکوهی داشته است، در این فیلم فرصت نشان دادن استعدادهایش را ندارد. گریم های سنگین و کارگردانی نامنظم بازی او را سطحی و دور از واقعیت کرده است، بازی او هیچ شباهتی به کارهای قبلی اش ندارد، گویی کارگردانی برایش وجود ندارد. نعیمه نظام دوست تنها نقطه روشن بازی است و لحظات واقعاً خنده‌داری را خلق می‌کند. از طرفی سروش صحت و دیگر بازیگران قربانی فیلمنامه ای شدند که عملا اجازه ایفای نقش های جدی را به آنها نمی داد.

خلاصه

هاتف علیمردانی زمانی یکی از امیدهای سینمای اجتماعی ایران بود. اما «کژپیله» نشان می دهد که بازگشت به یک ژانر، فارغ از تغییر سلیقه مخاطب و استانداردهای کیفی امروزی، می تواند به نتایج ناامیدکننده ای منجر شود. این فیلم بین هدف خود یعنی تحت تاثیر قرار دادن مخاطب عام و ارائه مضامین جدی سرگردان است و در هیچ کدام از این موارد موفق نمی شود. «کژپیله» با ایده ای جذاب می تواند پلی بین موضوعات کمدی و اجتماعی ایجاد کند. اما در نهایت همه چیز در سطح باقی ماند و فیلم به محصولی تبدیل شد که برای پخش در فضای مجازی تولید می شود تا در سالن های سینما.

این فیلم نه یک کمدی تاثیرگذار است، نه یک روایت منسجم و نه اجرای قوی. در واقع «کژپیله» نمونه ای از این است که چگونه یک ایده خوب در غیاب خلاقیت و توجه به جزئیات می تواند به اثری تبدیل شود که تنها موفقیتش چند کلیپ ویروسی در اینستاگرام است. بالاخره پیله همان پیله ای است که هرگز به پروانه تبدیل نمی شود.

هویت فیلم “کجپیله”

مدیر: هاتف علیمردانی
نویسنده: هاتف علیمردانی
بازیگران: الناز شاکردوست، سروش صحت، نیما شعبان نژاد، نعیمه نظام دوست، فرنوش نیک اندیش، زهرا داودنژاد.
محصول: 1404، ایران
خلاصه داستان: داستان «کژپیله» درباره تغییر شگرف زندگی سیما ثروتی بازیگر سرشناس است که به دلیل کنایه هایش به مردان مردانه شد.