ناسا بالاخره دقیق ترین عکس های مهمان مرموز منظومه شمسی را منتشر کرد

با بازدید دنباله دار بین ستاره ای اطلس از منظومه شمسی و تشدید بحث ها در مورد ماهیت فرازمینی آن، ناسا سرانجام تصاویر دقیقی را منتشر کرد که قبلاً به عموم محدود می شد.

از اوایل سال 2025، زمانی که دنباله دار “3I/ATLAS” معروف به “مهاجم بین ستاره ای” در منظومه شمسی ما کشف شد، دانشمندان و ستاره شناسان سراسر جهان مجذوب وجود آن و عاملی که این جرم آسمانی را به منطقه ما آورده است، شده اند. در همین حال، کارشناسان ناسا نیز به طور خاص این موضوع را دنبال کردند و این نهاد بسیاری از فضاپیماها را به سمت دنباله دار هدایت کرد تا از این فرصت استفاده کنند. به طور باورنکردنی، این سومین جرم بین ستاره ای ثبت شده در تاریخ است که از منظومه شمسی بازدید می کند.

اکنون ناسا تصاویر کاملا جدیدی از دنباله دار اطلس را منتشر کرده است که توسط ناوگانی از فضاپیماها از جمله تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST)، مدارگرد شناسایی مریخ (MRO)، مریخ نورد استقامت و کاوشگر مطالعه سیارک لوسی گرفته شده است. در مجموع، 15 ماموریت فضایی ناسا چشمان خود را برای اطلاعات جدید در مورد این مسافر بین ستاره ای باز نگه داشته اند.

به گفته نیکی فاکس، معاون مدیر ماموریت علمی ناسا، ابزارهای علمی فراتر از قابلیت های معمولی و طراحی شده توسط ماموریت بوده اند تا نگاهی دقیق به این مریخ نورد بین ستاره ای داشته باشند. این تصاویر جدید از دنباله دار اطلس به مجموعه رو به رشد تصاویری که اکنون از این شی داریم اضافه می کند.

دنباله دار اطلس از دیدگاه هابل
مشارکت کنندگان: NASA، ESA، David Jewitt (UCLA)، Joseph DePasquale (STScI)

در کنفرانس مطبوعاتی درباره این موضوع، مقامات ناسا تایید کردند که دنباله دار اطلس برخلاف بسیاری از شایعات پیرامون آن، در واقع یک “دنباله دار” است و نه یک فضاپیمای بیگانه. به گفته ناسا، شکل و رفتار این جسم شبیه یک دنباله دار است و همه شواهد حاکی از دنباله دار بودن آن است. اما این بار از خارج از منظومه شمسی آمده است که آن را جذاب، هیجان انگیز و از نظر علمی بسیار مهم می کند.

به گفته فاکس، “بسیار واضح است که باید به دنبال چه امضاهایی باشیم. ما توانستیم خیلی سریع بگوییم: این قطعاً مانند یک دنباله دار رفتار می کند، و ما هیچ گونه امضای فنی یا چیزی در این شی ندیدیم که ما را به این باور برساند که چیزی غیر از یک دنباله دار است.”

اما دنباله دار اطلس برای منحصر به فرد بودن لازم نیست یک فضاپیمای بیگانه باشد. به گفته شاون دوماگال-گلدمن، رئیس بخش اخترفیزیک ناسا، این شی یک “دنباله دار بیگانه باستانی” است که “فرصتی نادر برای مقایسه غبار باستانی در منظومه ستاره ای دور با غبار در منظومه خودمان است.”

داده های جدید بین ستاره ای

نمایی مدارگرد مریخ از دنباله دار اطلس
اعتبار: NASA/JPL-Caltech/دانشگاه آریزونا

اولین تصویر توسط مدارگرد شناسایی مریخ ناسا، نزدیکترین فضاپیمای به دنباله دار، ثبت شد. این مدارگرد از دوربین قدرتمند HiRISE برای ثبت تصویری از دنباله دار در تاریخ 2 اکتبر (11 مهر) استفاده کرد. در حالی که حدود 31 میلیون کیلومتر با آن فاصله داشت. در این تصویر، دنباله دار اطلس مانند یک توپ سفید و تار به نظر می رسد. این توپ ابری از غبار و یخ به نام کما است که توسط دنباله دار در ادامه مسیر خود به سمت خورشید پرتاب می شود.

تجزیه و تحلیل داده‌ها همراه با داده‌های تلسکوپ فضایی SPHEREx توسط جیمز وب، که هر دو در رصدهای فروسرخ متخصص هستند، اطلاعاتی فراتر از تصاویر بصری را آشکار کرد. در این داده ها، فراوانی گاز دی اکسید کربن در کمای دنباله دار و ابر درخشان گاز و غبار اطراف آن در حین نزدیک شدن به خورشید و همچنین وجود یخ آب در هسته دنباله دار شناسایی شد.

دنباله دار اطلس از دیدگاه جیمز وب
اعتبار: NASA/JWST

تام استاتلر، دانشمند ارشد منظومه شمسی ناسا درباره جسم کوچک گفت: “این کاری است که دنباله دارها انجام می دهند: آنها دی اکسید کربن و آب را تبخیر می کنند.” اما نکته جالب این است که این دنباله دار بیشتر از آب دی اکسید کربن تبخیر می کند و این موضوع بسیار جالبی است.

از آنجایی که عبور چنین جرمی از منظومه شمسی به ندرت اتفاق می افتد، حجم عظیمی از تصاویر و داده های اطلس، و بنابراین درک دینامیک و ترکیب آنها، به درک محیط اطراف ستاره های دیگر کمک می کند. چه موادی وجود دارد؟ یا چه شرایطی ممکن است باعث ظهور ستاره های دنباله دار مانند اطلس شود؟

جیمز وب که برای نگاه کردن به اعماق فضا بهینه شده است، احتمالا آخرین فضاپیما در ناوگان ناسا خواهد بود که نگاهی اجمالی به دنباله دار اطلس می گیرد، زیرا این جسم در حال ترک محله ما است و جیمز وب می تواند سیگنال های ضعیف آن را دریافت کند.

دنباله دار اطلس که توسط فضاپیمای لوسی دیده می شود
اعتبار: NASA/Goddard/SwRI/JHU-APL

ستاره دنباله دار اطلس قبلاً از نظر ترکیب بندی شگفتی هایی از خود نشان داده است. از جمله درخشش سریع و خیره کننده آن در نزدیکترین نزدیک شدن به خورشید در 29 اکتبر. علاوه بر این، در حالی که دنباله دار هنوز از خورشید فاصله داشت، به نظر می رسید که بخار نیکل درخشان در گاز اطراف آن وجود داشته باشد. این عجیب بود زیرا احتمال خروج بخار از توده‌ای بسیار دور از خورشید به دلیل سرما کم بود و همچنین نشان داد که اطلس به دلایل نامعلومی نیکل بیشتری نسبت به آهن تولید می‌کند.

تصویربرداری با فضاپیماهای مختلف نه تنها برای ترکیب داده ها مفید است، بلکه هنگام تصویربرداری از جرمی که از فضا عبور می کند، زاویه دید نیز بسیار مهم است. اطلس به نزدیکترین نقطه به خورشید با زمین در سمت اشتباه برای رصد رسید، اما در همان زمان مریخ در سمت راست قرار داشت و ابزارهای مریخ ناسا توانستند به خوبی به دنباله دار نگاه کنند.

کار گروهی فضاپیما

علاوه بر فضاپیمای مورد بحث، کاوشگرهای دیگری نیز در ثبت اطلاعات ناسا نقش داشتند. از جمله ماموریت “روان” که در حال حاضر به سمت سیارک “روان 16” (16 روان) در حال حرکت است. مأموریت «مواد فرار مریخ و تکامل جو» (MAVEN) نیز جایگاه مهمی در این همکاری داشت. تصویری که توسط طیف‌سنج UV کاوشگر در 9 اکتبر گرفته شده، هاله گاز و غبار اطراف دنباله‌دار را نشان می‌دهد و ترکیب آن را نشان می‌دهد.

دنباله دار اطلس از دیدگاه Maven
اعتبار: NASA/Goddard/LASP/CU Boulder

قسمت هایی که کمی سایه دارند اتم های هیدروژن هستند. این هیدروژن با گرم شدن ستاره دنباله دار توسط نور خورشید آزاد می شود و یخ آب داخل مستقیماً به بخار تبدیل می شود. سپس مولکول های آب به اتم های اکسیژن و هیدروژن تجزیه می شوند و در فضا رها می شوند.

“رصدخانه خورشیدی و هلیوسفر” (SOHO)، پروژه مشترک “آژانس فضایی اروپا” (ESA) و ناسا نیز در 15 و 16 اکتبر پس از عبور این دنباله دار از مریخ در فاصله تقریباً 357 میلیون کیلومتری، از اطلس تصویربرداری کرد. حتی «کاوشگر خورشیدی پارکر» نیز موفق به ثبت تصویری از این دنباله دار شد که دانشمندان منتظر تجزیه و تحلیل آن هستند.

در نهایت، همکاری ابزارهای ناسا برای رصد و عکاسی از دنباله دار اطلس. آنها عبارتند از هابل، جیمز وب، ماهواره تس، رصدخانه سویفت، تلسکوپ SPHEREx، مریخ نورد استقامت، مدارگرد شناسایی مریخ، فضاپیمای MAVEN، ماموریت اروپا کلیپر، لوسی، روان، کاوشگر خورشیدی پارکر، ماموریت PUNCH، فضاپیمای STEREO و ماموریت SOHO.

این همکاری جامع و بی سابقه بین فضاپیماها و مأموریت های مختلف، اهمیت علمی بالای این دنباله دار بین ستاره ای را نشان می دهد. داده‌های جمع‌آوری‌شده توسط این تیم از ربات‌های فضایی برای سال‌ها توسط دانشمندان تجزیه و تحلیل می‌شود تا اسرار شکل‌گیری سامانه‌های ستاره‌ای دیگر و مواد پراکنده در فضای بین‌ستاره‌ای را آشکار کنند.

و همانطور که این بازدیدکننده بیگانه به سفر خود به اعماق فضا و دور از خورشید ادامه می دهد، اطلاعات زیادی را برای بشریت به جا می گذارد که دید ما را نسبت به مکان ما در کهکشان گسترش می دهد.

منابع: ناسا، فضا