9 اشتباه رایج در میکس موسیقی
میکس موسیقی یک فرایند حساس و دقیق است که در صورت بیتوجهی به برخی نکات ساده، میتواند اثر ارزشمند شما را بهکلی نابود کند و از آن یک فاجعه صوتی بیروح بسازد. جالب اینکه اکثر این موارد، هیچ ارتباطی با کیفیت و قیمت تجهیزات استودیویی مورد استفاده، از جمله اسپیکر مانیتورینگ، هدفون و کارت صدا ندارند و عمدتاً به ضعفهای تکنیکی و مهارتی فرد مربوط میشوند. در این مطلب، مهندس میکس مشهور، ملوین ریلارسدام (Melvin Rijlaarsdam)، رایجترین اشتباهات آهنگسازان در میکس را برمیشمارد و راههایی مفید نیز برای دوری از آنها را به شما آموزش میدهد.
در ادامه، برای درک بهتر و دسترسی سریعتر به مهمترین اشتباهات رایج در میکس موسیقی و راهکارهای مقابله با آنها، یک جدول خلاصه آماده شده است. این جدول بهصورت دستهبندیشده، هر اشتباه را به همراه دلیل اهمیت و راهحل سریع آن نمایش میدهد تا بتوانید بهسرعت با این اشتباهات و راهحل آنها آشنا شوید:
| اشتباه | دلیل اهمیت | راهحل سریع |
|---|---|---|
| میکس موسیقی بدون احتساب هدروم | بروز دیستورشن (اعوجاج) و کاهش شفافیت کلی صدا | ولوم تمامی ترکهای پروژه را از طریق فیدرهای موجود در میکسر، بهمیزانی یکسان کاهش دهید تا همواره فضای کافی در میکس در اختیار داشته باشید |
| استفاده افراطی از کمپرسور | کاهش پویایی صدا و از بین رفتن عمق میکس | از کمپرسور با دقت استفاده کنید |
| عدم قرارگیری بیس در کانال مونو | شلوغ شدن تصویر استریوی میکس و هدر رفتن فضای آن | فرکانسهای بیس همچون بیس لاین و کیک درام را در میکس خود، بهصورت مونو قرار دهید |
| میکس کردن ترکها بهصورت سولو | عدم احتساب نقش ترک موردنظر در میکس کلی | همیشه ترک مورد نظر را در بستر کلی میکس و ترکیب با سایر ترکها، اصلاح و بازبینی کنید |
| عدم استفاده از فیلتر بالاگذر (های-پس) | ریسک بروز نویز در فرکانسهای پایین | از یک فیلتر های-پس برای حذف نویز موجود در فرکانسهای پایین استفاده کنید |
| عدم استفاده از فیلتر پایینگذر (لو-پس) | ریسک بروز نویز در فرکانسهای بالا | سعی کنید نویزهای موجود در فرکانسهای بالا را تا حد ممکن از میکس پاک کنید |
| عمق کم تصویر موسیقی | ماهیت بیروح میکس | سعی کنید با ایجاد تضاد در شدت صدا و موقعیت اجزای موسیقی در میدان استریوی میکس، حس فاصله بیشتر برخی از اجزا را به شنونده القا کنید |
| تصویر استریوی خستهکننده | کمبود ابعاد و جزئیات جالب در میدان استریو | اصواتی متضاد را در بخشهای جانبی میدان استریو به کار بگیرید تا حس وسعت و عمق را در حین گوش دادن موسیقی به شنونده بدهید |
| عدم توجه به فاز (phase) | ماهیت توخالی یا نحیف اصوات | شکل موج لاینهایی که همزمان با یکدیگر در یک بخش از میدان استریوی موسیقی پخش میشوند را با یکدیگر همگام کنید |
میکس موسیقی بدون احتساب هدروم
هرچه اجزای بیشتری به یک پروژه موسیقی بیفزایید، شدت صدای میکس شما نیز افزایش خواهد یافت. اگر حجم صدای کلی یا همان مستر ولوم پروژه از محدوده 0 دسیبل فراتر میرود، بهجای آنکه سریعاً راه آسان را برگزینید و یک لیمیتر را بر روی چنل مستر پروژه اعمال کنید، بهتر است بهصورت جداگانه به سراغ تمامی کانالهای میکسر موجود در پروژه بروید و فیدر ولوم آنها را به نسبتی مساوی پایین بیاورید. این کار بهویژه زمانی که با مانیتورینگ دقیق یا هدفون استودیویی در حال گوش دادن هستید، به شما امکان میدهد جزئیات بیشتری را کنترل کنید. بهکارگیری این تکنیک بهجای لیمیتر، ماهیتی شفافتر و تمیزتر به میکس نهایی شما میبخشد و حتی در تستهای پایانی با هدفون مخصوص میکس نیز کیفیت بالاتری ارائه میدهد.
زیادهروی در استفاده از کمپرسور
آموزگاران مهارتهای گوناگون، همواره به شما میگویند که زیادهروی کار صحیحی نیست و در میکس موسیقی، شاید این استدلال را بتوان بیش از هر چیز، به استفاده از کمپرسور تعمیم داد. کمپرسور، یک پردازشگر سیگنال بسیار کاربردی برای از بین بردن اوجهای غیرلازم در لاین وکال، بخشیدن جانی دوچندان به درام لاین و مواردی از این دست است. اما زیادهروی در استفاده از این ابزار یا اعمال آن با شدت بیشازحد بر روی لاینها، پویایی را از میکس شما میزداید و هویتی مرده و تکبعدی به آن میبخشد.
اگر از اصول کار با کمپرسور آگاهی کامل ندارید، تماشای ویدئوی آموزشی زیر میتواند برای شما بسیار سودمند باشد:
شایان ذکر است که این ویدئو، بخش اول از یک مجموعه چهارقسمتی است که به کاربرد کمپرسور اختصاص دارد و اگر در پی شناخت پردازندهها و افکتهای موسیقی هستید، پیشنهاد میکنیم حتماً سایر قسمتهای این مجموعه را نیز در وبسایت گیتار ایران تماشا کنید.
عدم قرارگیری بیس در کانال مونو
در ساخت و میکس موسیقی توجه داشته باشید که همواره اصوات بیس، از جمله لاین گیتار بیس یا کیک درام، باید بهصورت مونو، یعنی در موقعیت کاملاً وسط در تصویر استریوی موسیقی، قرار بگیرند. محدوده فرکانسی بیس، هم در صفحههای موسیقی واینیل و هم در فایلهای MP3، خودبهخود بهصورت مونو پخش میشود؛ پس خوب است که شما در حین میکس موسیقی، این لاینها را به همین صورت به کار بگیرید و هنگام شنیدن با هدفون استودیویی نیز این تنظیم را بررسی کنید. سیستم شنوایی انسان نمیتواند موقعیت اصوات قرارگرفته در محدوده فرکانسی پایینتر از 150 هرتز را درک کند و به هر حال آن را بهصورت مونو میشنود. به همین دلیل، استفاده از هدفون مخصوص میکس برای ارزیابی بیس میتواند دقت کار شما را بالا ببرد. از این رو، میکس بیس در میدان استریو، تنها محیط میکس را اشغال میکند و باعث افت کیفیت آن میشود و حتی در شنیدن نهایی با هدفون هم متوجه این افت خواهید شد.
میکس ترکها بهصورت تکی (سولو)
میکس موسیقی نیز همچون تمامی مراحل دیگر آن، ارتباطی مستقیم با مضمون آن دارد و در واقع، برای میکس هر لاین در یک اثر، باید تصمیماتی متناسب با دیگر لاینها گرفت. مثلاً زمانی که یک لاین وکال را بهصورت تکی یا سولو میشنوید و آن را به این شکل از سایر اجزای میکس جدا میکنید، نقش آن را در موسیقی متوجه نخواهید شد و احتمالاً فکر میکنید که لاین مورد نظرتان صدایی مرده دارد؛ اما با گوش دادن به همان لاین همراه با اجزای دیگر موسیقی، متوجه میشوید که به بهترین شکل در جای خود مینشیند و نقش خود را بهنحوی مطلوب ایفا میکند. بنابراین برای اینکه عملکرد هر لاین در موسیقی خود را درک کنید، توصیه میکنیم همواره آن را در کنار سایر اجزای موسیقی میکس کنید.
عدم استفاده از فیلتر بالاگذر (های-پس)
میکروفون در زمان ضبط لاین وکال، اصواتی دیگر را نیز دریافت و ضبط میکند؛ اصواتی بم که ممکن است در ابتدا چندان نظرمان را جلب نکنند، اما نقشی مهم در میکس ما دارند. در واقع، در برداشت نهایی شما از یک لاین وکال، ممکن است صدای بم ناشی از برخورد آرنج خواننده با پایه میکروفون، صدای سیستم تهویه اتاق یا حتی صدای همسایهتان در دوردست به گوش برسد و باعث افت کیفیت لاین بشود! اما خبر خوب اینجاست که راهی بسیار آسان برای حذف این اصوات وجود دارد. شما میتوانید با استفاده از یک فیلتر بالاگذر یا های-پس (high-pass)، فرکانسهای پایین یک لاین که این نویزها در آن قرار گرفتهاند را حذف کنید و بهآسانی از شر آنها خلاص شوید! برای اینکه فرکانس این اصوات را بهخوبی درک کنید، میتوانید از آنالیزورهای طیف فرکانس صوتی که فرکانسها را بهصورت بصری به نمایش میگذارند، استفاده کنید. با بهرهگیری از این آنالیزورها متوجه میشوید که بیش از آنچه فکر میکردید، نویزهای بم در لاینهای ضبطشده شما وجود دارد.
عدم استفاده از فیلتر پایینگذر (لو-پس)
حذف نویزهای بم از موسیقی، یکی از مهمترین کارهایی است که در طول پروسه میکس باید انجام دهید؛ اما نباید از حذف نویزهای موجود در فرکانسهای بالا نیز غافل شوید! بهطور مثال، لاین گیتار بیس نباید در محدوده فرکانسی 20 کیلوهرتز نیز داده صوتی داشته باشد؛ زیرا تمام محتوای اصلی آن در محدودهای کمتر از 6 کیلوهرتز جای میگیرد! شما میتوانید با حذف نویزهای موجود در فرکانسهای بالا بهوسیله فیلتر پایینگذر یا لو-پس (low-pass)، فضایی بیشتر را در میکس خود ایجاد کنید. لاینهای گیتار الکتریک نیز ممکن است به دلیل وجود همین نویزها، بهشکلی بسیار مشهود با وکال تداخل کنند و شما میتوانید با اعمال یک فیلتر لو-پس، این نویزها را در آنها حذف کنید.
عمق کم در میکس
یکی از اشتباهاتی که بسیاری از افراد در میکس موسیقی، خصوصاً در سبک الکترونیک انجام میدهند، میکس اجزای موسیقی با فاصلهای اندک از یکدیگر است. اگر تمامی عناصر موسیقی بهگونهای به گوش برسند که انگار با فاصلهای کم و دقیقاً در جلوی شنونده قرار گرفتهاند، هیچ تضاد یا کنتراستی در میکس وجود نخواهد داشت و به دنبال همین امر، میکس شما ماهیتی کمعمق و بیجان به خود میگیرد. خوب است که دو عنصر را در موسیقی انتخاب کنید و یکی از آنها را خیلی نزدیک و دیگری را خیلی دور در میکس خود قرار دهید. برای مثال، وکال اصلی موسیقیتان میتواند فاصلهای بسیار نزدیک به گوش شنونده داشته باشد و یک عنصر دیگر، انگار از فاصلهای دور شنیده میشود. پس از این، میتوانید تمامی عناصر موسیقی را در فاصله میان این دو عنصر قرار دهید و بدین نحو، یک میدان صوتی عمیق را در میکس خود ایجاد کنید. این تکنیک باعث میشود که میکس موسیقی شما ماهیتی زندهتر به خود بگیرد و عمقی دوچندان پیدا کند.
تصویر استریوی یکنواخت و خستهکننده
بسیاری از مهندسین میکس فکر میکنند تصویر استریو باید کاملاً متقارن باشد؛ مثلاً اگر در سمت راست یک لاین گیتار دارند، در چپ هم مشابهش را بگذارند یا بکوکال را در هر دو سمت تکرار کنند. این کار بد نیست، اما جذابیت استریو در تفاوت چپ و راست است. بهتر است یک لاین گیتار را در چپ و یک کیبورد را در راست بگذارید و برای بررسی دقیق تعادل، با هدفون استودیویی یا حتی یک هدفون مخصوص میکس، تصویر فضایی صدا را گوش دهید. در انتها هم با هدفون، نتیجه نهایی را چک کنید تا مطمئن شوید حس و عمق صدا برای شنونده کامل منتقل میشود.
عدم توجه کافی به فاز (phase)
اگر چند ترک در میکس خود دارید که صدای آنها در محدوده پایینی فرکانس صوتی قرار میگیرد، باید از همخوانی آنها با یکدیگر اطمینان حاصل کنید. برای مثال، اگر یک لاین بیس از ورودی DI کارت صدای خود دارید که قرار است با یک لاین ضبطشده از امپلیفایر ترکیب شود، از لحاظ زمانی و فازی، لاین ضبطشده بهوسیله میکروفون همواره بهمیزانی میکروثانیهای از لاین ضبطشده بهصورت مستقیم عقبتر قرار میگیرد. ترکیب این دو لاین و تفاوت جزئی آنها باعث میشود که همپوشانی داشته باشند و هر دو صدایی کمجان به خود بگیرند. با کمی دقت به شکل موج این دو لاین، متوجه میشوید که یکی از آنها، اندکی عقبتر از دیگری قرار گرفته است. با تطابق این دو شکل موج با یکدیگر، اوج آنها را همزمان کنید و صدای آنها را بهبود دهید.
نتیجهگیری
پروسه میکس موسیقی همانقدر که یک هنر است، میتواند یک علم نیز باشد. پیشگیری از اشتباهات ذکرشده در این مطلب، تفاوتی مشهود در شفافیت، توازن و قدرت موسیقی شما ایجاد خواهد کرد. با رعایت این نکات ساده، میتوانید میکسهایی انجام دهید که ماهیتی کاملاً حرفهای دارند و شنونده از گوش دادن به آنها لذت میبرد.
پرسشهای متداول درباره میکس موسیقی
۱- چرا هدروم در میکس موسیقی اهمیت دارد؟
وجود هدروم در یک میکس، از بروز دیستورشن در آن جلوگیری میکند و شفافیت آن را تضمین میکند. هدروم به بیان ساده به این معناست که همواره میکس شما شدتی پایینتر از 0 دسیبل داشته باشد.
۲- چرا استفاده بیشازحد از کمپرشن باعث افت کیفیت میکس میشود؟
زیادهروی در فشردهسازی سیگنال، پویایی طبیعی آن را از بین میبرد و باعث میشود که لاین مورد نظر، ماهیتی کمجان و کمعمق به خود بگیرد.
۳-چرا باید بیس را بهصورت مونو میکس کرد؟
فرکانسهای بیس بمتر از 150 هرتز معمولاً بهصورت مونو، یعنی در مرکز تصویر استریوی موسیقی میکس میشوند؛ زیرا گوش انسان قادر به درک موقعیت اصوات قرارگرفته در این محدوده فرکانسی نیست و به این شکل، میدان استریو فضایی بیشتر خواهد داشت.
۴- چرا باید از میکس لاینها بهصورت سولو بپرهیزیم؟
یک ترک که بهصورت سولو صدایی بسیار ضعیف دارد، ممکن است در ترکیب با سایر عناصر موسیقی، صدایی کامل و جذاب به خود بگیرد. از این رو، درک نقش و مضمون یک ترک در تنظیم و میکس آن، امری حیاتی است.
۵- مشکلات فازی چه تأثیری بر میکس میگذارند؟
دو ترک ناهمفاز، یکدیگر را دفع میکنند و باعث میشوند که بخشهایی از موسیقی، ماهیتی نحیف یا توخالی به خود بگیرد.
