سریال Friends به یک دانشجوی دکترا برای تحمل ۱۰۴ اسکن مغزی کمک کرد | موبوگیم

علم مربوط به خواب در سال‌های اخیر با سرعت زیادی پیشرفت کرده است.

تحقیقات متعدد نشان می‌دهند که خواب نامناسب می‌تواند احتمال افت توانایی‌های شناختی، ابتلا به بیماری آلزایمر و حتی مشکلات قلبی را افزایش دهد. در همین حال، ابزارهای پوشیدنی مانند ساعت‌های هوشمند و حلقه‌های هوشمند، شیوه نگاه مردم به خواب را تغییر داده‌اند و اطلاعات بسیار زیادی درباره ساعات استراحت در اختیارشان می‌گذارند؛ اطلاعاتی که گاهی بررسی وسواس‌گونه آن‌ها می‌تواند خودش به مشکلی تازه تبدیل شود.

با وجود این پیشرفت‌ها، هنوز مشخص نیست تغییرات ظریف و روزمره کیفیت خواب که بخشی طبیعی از زندگی هستند، چگونه روی مواد شیمیایی موجود در مغز اثر می‌گذارند. انسان‌ها در شرایط کاملاً کنترل‌شده آزمایشگاهی زندگی نمی‌کنند و حتی افرادی که بیشترین توجه را به بهینه‌سازی سبک زندگی خود دارند نیز گاهی شب‌هایی را با خواب نامناسب پشت سر می‌گذارند. برای بررسی دقیق اثر الگوهای خواب روزانه بر شیمی مغز، لازم است فرد بارها و در دوره‌ای طولانی تحت تصویربرداری MRI قرار بگیرد تا تصویر جامع‌تری از وضعیت واقعی او به دست آید.

جاشیتا ماجومدار، دانشجوی مهندسی برق و کامپیوتر در دانشگاه آوبرن، دقیقاً برای انجام چنین پژوهشی داوطلب شد. او طی ۷۶ هفته، ۱۰۴ بار وارد دستگاه MRI هفت تسلا دانشگاه شد. این میزان پشتکار حتی می‌توانست حوصله صبورترین فرد را هم سر ببرد. خوشبختانه ماجومدار در جلسات ۹۰ دقیقه‌ای و پر سر و صدای اسکن، همراه ویژه‌ای داشت: سریال محبوب Friends.

ماجومدار به یاد می‌آورد که نمایشگری داخل دستگاه قرار داشت و چهار ویدئوی ۱۰ دقیقه‌ای را پخش می‌کرد. هر ویدیو از چندین صحنه جداگانه از قسمت‌های مختلف سریال تشکیل شده بود. هدف این بود که او هنگام اسکن کمتر احساس خستگی و کسالت کند. از طرف دیگر، Friends یکی از سریال‌های موردعلاقه شخصی او بود. این مجموعه همچنین از نخستین برنامه‌هایی بود که ماجومدار هنگام سازگار شدن با زندگی در آمریکا به آن علاقه پیدا کرد و به همین دلیل بعضی صحنه‌هایش برای او بار عاطفی و نوستالژیک ویژه‌ای داشتند. فضای سریال نیز طیف گسترده‌ای از احساسات را دربرمی‌گرفت؛ از لحظات ساده و سرگرم‌کننده گرفته تا صحنه‌های احساسی و تأثیرگذار. همین ویژگی می‌توانست زمینه مناسبی برای بررسی تغییرات شیمیایی مغز فراهم کند.

ماجومدار گفت:

اگر خوشحال باشید، Friends تماشا می‌کنید. اگر ناراحت باشید هم Friends می‌بینید. پس به نظر من هر زمانی برای تماشای Friends زمان مناسبی است.

پژوهش‌های قبلی نیز ارتباط میان نوسان کیفیت خواب و شیمی مغز را بررسی کرده بودند، اما بسیاری از آن‌ها بر محروم کردن عمدی افراد از خواب تمرکز داشتند. مطالعه طولانی‌مدت ماجومدار رویکرد متفاوتی داشت و تلاش می‌کرد تأثیر شرایط طبیعی و متغیر خواب در زندگی روزمره را بررسی کند.

گوپیکریشنای دشپانده، استاد مهندسی برق و کامپیوتر دانشگاه آوبرن و استاد راهنمای ماجومدار، گفت:

اینجا با فردی روبه‌رو هستیم که زندگی عادی خودش را می‌گذراند، فراز و نشیب‌های معمول را تجربه می‌کند و ما در همان زمان می‌بینیم شیمی مغزش چگونه واکنش نشان می‌دهد. قدرت این مجموعه داده دقیقاً در همین موضوع است. شرایط مصنوعی یا اجباری نیست؛ داده‌ها از زندگی واقعی به دست آمده‌اند.

مسیر انجام ۱۰۴ اسکن مغزی

ماجومدار دوران کودکی خود را در کلکته، ایالت بنگال غربی هند، گذراند و در سال ۲۰۱۶ برای ادامه تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد مهندسی به آمریکا رفت. او در دانشگاه جورجیا با تمرکز بر مهندسی مکانیک تحصیل کرد. از همان سال‌های ابتدایی، علاقه‌اش به بررسی تأثیر عوامل محیطی بر عملکرد مغز شکل گرفت. در کنار فعالیت‌های فشرده دانشگاهی، گاهی با دلتنگی برای خانه نیز مواجه می‌شد؛ زیرا هزاران کیلومتر از دوستان و خانواده‌اش فاصله داشت.

تقریباً در همان دوره، ماجومدار تصمیم گرفت Friends را تماشا کند تا دلیل محبوبیت فراوان آن را متوجه شود. اطرافیانش علاقه زیادی به این سریال داشتند، اما او در ابتدا نمی‌توانست جذابیت آن را درک کند. مدتی بعد دوباره سراغ مجموعه رفت و این بار نگاهش تغییر کرد. چندلر بینگ، با بازی متیو پری، و جویی تریبیانی، با بازی مت لبلانک، از شخصیت‌های محبوب او هستند.

ماجومدار گفت:

یک بار دیگر به سریال فرصت دادم و ناگهان فهمیدم که واقعاً سرگرم‌کننده است. بعد از آن Friends تبدیل به یک سرگرمی دوست‌داشتنی برایم شد.

وقتی زمان انتخاب داوطلب برای این پروژه طولانی MRI فرا رسید، دکتر دشپانده از ماجومدار پرسید آیا حاضر است خودش در این پژوهش شرکت کند یا نه. او پیش‌تر تجربه کار با دستگاه‌های MRI را داشت و به همین دلیل می‌دانست ترس شدید از فضای بسته یا صدای بلند دستگاه مانعی جدی برایش نیست. با این حال، هیچ‌یک از تجربه‌های قبلی نمی‌توانست او را برای میزان استقامت و تعهد موردنیاز در این پروژه آماده کند.

گروه پژوهشی از ابتدا تعداد مشخصی برای اسکن‌ها تعیین نکرد و تصمیم گرفت روند کار را به‌تدریج پیش ببرد تا مشخص شود ماجومدار تا چه اندازه می‌تواند ادامه دهد. ماجومدار گفت:

تصمیم گرفتیم هر بار فقط یک روز و بعد یک هفته را در نظر بگیریم و ببینیم تا چه مدت می‌توانیم این روند را ادامه دهیم.

خواب، فرندز و واکنش مغز

پیشنهاد پخش قسمت‌هایی از Friends داخل دستگاه MRI را خود ماجومدار مطرح کرد. او چهار ویدئوی ۱۰ دقیقه‌ای آماده کرد که هرکدام شامل صحنه‌هایی از قسمت‌های مختلف سریال بودند. این سکانس‌ها از نظر حال‌وهوا متنوع انتخاب شدند تا بتوانند واکنش‌های گوناگونی در مغز ایجاد کنند.

یکی از انتخاب‌های حساب‌شده پژوهشگران، استفاده از بخش‌هایی مربوط به قسمت‌های پخش‌شده در حوالی جشن شکرگزاری بود. این قسمت‌ها معمولاً موضوعاتی مانند خانواده، دوستی و همراهی را پررنگ می‌کنند. بنابراین Friends می‌توانست تا حدی فضای عاطفی مشابه زندگی روزمره ماجومدار را در زمان اسکن ایجاد کند.

ماجومدار گفت:

در MRI مبتنی بر یک فعالیت مشخص، ما محرکی را در اختیار فرد قرار می‌دهیم و تقریباً می‌دانیم قصد داریم کدام بخش مغز را فعال کنیم. اما در یک تصویربرداری طبیعی، فرد را در شرایطی قرار می‌دهید که بیشتر شبیه موقعیت‌های واقعی زندگی است.

در هر جلسه، علاوه بر قسمت‌های Friends، یک موزیک‌ویدئوی حدود چهار دقیقه‌ای از آهنگ Love You Zindagi، ساخته‌شده برای فیلم هندی Dear Zindagi محصول ۲۰۱۶، نیز پخش می‌شد. این انتخاب هم با دقت انجام شده بود؛ زیرا در آن روابط دوستانه و خانوادگی به تصویر کشیده می‌شد. از سوی دیگر، این اثر یادآور خانه و زندگی ماجومدار در هند بود.

ماجومدار گفت:

دوستان و خانواده‌ام را در هند ترک کرده‌ام. بنابراین بسته به احساسی که آن روز داشتم، هر بار ارتباط متفاوتی با این موزیک‌ویدئو برقرار می‌کردم.

ماجومدار و همکارانش به‌سرعت برای جلسات MRI برنامه‌ای منظم ایجاد کردند. او معمولاً سه‌شنبه‌ها و پنجشنبه‌ها حدود ساعت ۷:۳۰ شب به مرکز تصویربرداری عصبی دانشگاه می‌رفت. امکان انتخاب زمان صبح زود یا ساعات پایانی روز را داشت، اما خودش گزینه شب را ترجیح می‌داد، چون علاقه چندانی به صبح زود نداشت.

البته این انتخاب مشکلات خاص خودش را نیز به همراه داشت. ماجومدار در همان مراحل ابتدایی متوجه شد که خوردن غذا درست پیش از ورود به دستگاه باعث سرگیجه‌اش می‌شود. پس از یک تجربه ناخوشایند، فاصله میان غذا خوردن و ورود به دستگاه را به حدود ۹۰ دقیقه تا دو ساعت رساند.

از طرف دیگر، حضور در مرکز تصویربرداری پس از یک روز طولانی کار روی پروژه دکترا به این معنا بود که گاهی باید با خواب‌آلودگی مقابله کند. او در حالی که حدود ۹۰ دقیقه در دستگاه قرار داشت، باید در بیشتر این مدت چشم‌هایش را باز نگه می‌داشت.

ماجومدار گفت:

گاهی کمی خواب‌آلود بودم، اما همین بخشی از چیزی بود که می‌خواستیم در این پژوهش بررسی کنیم. ما در آزمایشگاه شرایطی مصنوعی ایجاد نکردیم که فرد عمداً از خواب محروم شود یا در معرض شرایط خاصی قرار بگیرد. هدف این بود که ببینیم وقتی فرد زندگی معمول خودش را دارد، هم‌زمان شیمی مغزش چگونه تغییر می‌کند.

او علاوه بر حضور در دستگاه MRI، اطلاعات مربوط به غذاهایی را که مصرف می‌کرد ثبت می‌کرد و برای بررسی خواب نیز از یک حلقه ردیاب استفاده می‌کرد. پژوهشگران با کنار هم گذاشتن این داده‌ها می‌توانستند وضعیت خواب هر شب را با اسکن مغزی روز بعد مقایسه کنند و تغییرات را در طول زمان بسنجند.

هرچند بررسی کامل داده‌ها هنوز ادامه دارد، پژوهشگران تاکنون به ارتباط مهمی دست یافته‌اند. در ۱۰۴ جلسه تصویربرداری طی ۷۶ هفته، شب‌هایی که خواب عمیق کمتر و خواب سبک بیشتر بود، معمولاً روز بعد با افزایش سطح گلوتامات همراه می‌شد. گلوتامات یک اسید آمینه است که در مغز به‌عنوان نوعی پیام‌رسان شیمیایی عمل می‌کند.

ماجومدار در توضیح این یافته، آن را به فرایندی تشبیه کرده بود که طی آن مغز مواد زائد انباشته‌شده در زمان بیداری و فعالیت را پاک‌سازی می‌کند و شرایط را برای استراحت بهتر در طول شب فراهم می‌سازد. او گفت:

وقتی صبح از خواب بیدار می‌شوید، احساس می‌کنید ذهن تازه‌ای دارید. اما اگر این فرایند مختل شود، عملکرد شما در روز بعد نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

پژوهش ماجومدار در این زمینه همچنان ادامه دارد. او و همکارانش قصد دارند افراد بیشتری را وارد مطالعه کنند تا مجموعه داده بزرگ‌تر و دقیق‌تری داشته باشند. البته احتمالاً برای شرکت‌کنندگان آینده، تعداد دفعات اسکن کاهش خواهد یافت تا لازم نباشد مانند ماجومدار با چنین دفعات فشرده‌ای وارد دستگاه شوند.

ماجومدار همچنین امیدوار است در مراحل بعدی از هوش مصنوعی و ابزارهای دیگر استفاده کند تا احساسات و هیجانات تجربه‌شده افراد هنگام انجام اسکن‌ها را بهتر شناسایی کنند. این روش می‌تواند به پژوهشگران کمک نماید بفهمند هنگام ایجاد احساسات مشخص، از جمله واکنش به لحظات خاص Friends، چه اتفاقی در مغز رخ می‌دهد.

با وجود اینکه ماجومدار حدود ۱۸ ماه این سریال را در فضایی تنگ و در میان صدای بلند و مداوم دستگاه MRI تماشا کرده است، ظاهراً هنوز از Friends خسته نشده است. وقتی از او پرسیده شد که آیا پس از چنین تجربه‌ای همچنان می‌تواند این کمدی محبوب را بدون احساس کسالت تماشا کند، پاسخ او کاملاً مثبت بود.