راز فیلمنامه نویسی کوئنتین تارانتینو; قدرت متن جایگزین در خلق شخصیت های ماندگار

اولین فیلم بلند کوئنتین تارانتینو، Reservoir Dogs، در نگاه اول داستانی ساده و قابل درک دارد. داستان سرقتی که طبق برنامه پیش نمی رود و گروهی از جنایتکاران را در مقابل یکدیگر قرار می دهد. با این حال، تارانتینو بعداً اعتراف کرد که وقتی اولین نسخه فیلمنامه را نوشت، فکر می کرد که تمام داستان همین است. تا اینکه یکی از اساتیدش نکته مهمی را به او گفت; جمله ای که نگاه او را به فیلمنامه نویسی کاملاً تغییر داد: «تو نویسندگی را انجام دادی، حالا باید کارگردانی هم کنی».

منظورش چی بود؟ پاسخ در مفهومی نهفته است که بسیاری آن را مهم ترین ابزار یک فیلمنامه نویس حرفه ای می دانند: زیرمتن. در زیر ابتدا به معرفی مفهوم زیرمتن در فیلمنامه نویسی می پردازیم سپس به بررسی یکی از بهترین نمونه های آن در آثار تارانتینو می پردازیم و در نهایت خواهیم دید که چگونه می توان از این تکنیک در فیلمنامه نویسی استفاده کرد.

متن جایگزین دقیقا چیست؟

اگر در دنیای فیلمنامه نویسی تازه کار هستید، ممکن است تعریف زیرمتن کمی انتزاعی به نظر برسد. در ساده ترین تعریف، زیرمتن معنایی است که در زیر دیالوگ ها و رفتار بیرونی شخصیت ها جریان دارد.

به عبارت دیگر، شخصیت ها همیشه آنچه را که واقعاً احساس می کنند، نمی گویند. آنچه آنها می گویند یک چیز است، آنچه در ذهن یا قلب آنها می گذرد چیز دیگری است. این فاصله بین کلمات و احساسات باعث ایجاد زیرمتن می شود.

به عنوان مثال، یک شخصیت ممکن است به سردی با کسی صحبت کند اما در واقع به دلیل علاقه یا ترس از طرد شدن این کار را انجام دهد. یا در حالی که دو شخصیت در حال گفتگو در مورد یک موضوع کاملاً عادی هستند، تنش واقعی بین آنها در مورد موضوع دیگری است که هرگز مطرح نمی شود.

شما می توانید شخصیت ها را مجبور به انجام هر کاری یا هر دیالوگی بکنید، اما اگر دلیل عمیق رفتار آنها را ندانید، فیلمنامه هرگز به پتانسیل کامل خود نمی رسد. زیرمتن چیزی است که به شخصیت ها عمق می دهد و به مخاطب این حس را می دهد که دنیای بزرگ تری در زیر سطح داستان وجود دارد.

پایان فیلم «روزی روزگاری در هالیوود»؛ یک نمونه عالی از متن جایگزین

آخرین فیلم تارانتینو، «روزی روزگاری… در هالیوود»، ظاهراً داستان برخی از شخصیت‌های خیالی را روایت می‌کند که در اواخر دهه 1960 در هالیوود زندگی می‌کنند. با این حال، این روایت آرام و نوستالژیک به تدریج به یکی از دردناک ترین رویدادهای تاریخ هالیوود نزدیک می شود: قتل های خانواده منسون.

مارگوت رابی در این فیلم نقش شارون تیت، بازیگر جوانی را بازی می کند که قربانی جنایتی وحشتناک در دنیای واقعی می شود.

از همان ابتدا مشخص است که فیلم به سمت این واقعه تاریخی پیش می رود. از سوی دیگر مخاطبی که تارانتینو را می شناسد انتظار دارد در مقطعی از داستان شاهد خشونت همیشگی در آثار او باشد. با این حال، برخلاف انتظار، تارانتینو تقریباً تمام خشونت فیلم را برای دقایق پایانی حفظ می کند.

در پایان فیلم، خانواده منسون به طور تصادفی به جای خانه شارون تیت به خانه کلیف بوث برد پیت نفوذ می کنند. نتیجه یکی از وحشتناک ترین و در عین حال خنده دارترین صحنه های حرفه ای تارانتینو است. جایی که کلیف، ریک دالتون و سگ وفادارش مهاجمان را قبل از اجرای نقشه خود شکست می دهند.

پس از پایان این درگیری، ریک دالتون برای اولین بار به خانه شارون تیت دعوت می شود. او از تپه بالا می رود، وارد خانه می شود و شارون به گرمی از او استقبال می کند. دوربین به آرامی به سمت آسمان حرکت می کند، عنوان فیلم بر روی صفحه نمایش ظاهر می شود و تیتراژ پخش می شود.

چرا این پایان اینقدر متحرک است؟

قدرت این سریال تنها در تغییر تاریخ نیست. بلکه در زیرمتن آن نهفته است. تارانتینو جهانی می‌سازد که در آن همه می‌خواهند واقعیت اینگونه باشد. دنیایی که شارون تیت در آن زنده ماند و یکی از بدترین جنایات تاریخ هالیوود هرگز اتفاق نیفتاد.

او در طول فیلم با نگاهی سرشار از عشق و نوستالژی به هالیوود دهه شصت می نگرد و در پایان این عشق را به اوج شاعرانه می رساند. خشونت نهایی فقط انتقام از قاتلان نیست. بلکه ادای احترام به جان هایی است که خیلی زود از دست رفته اند.

حتی نحوه ارائه نام فیلم نیز این معنا را تقویت می کند. ابتدا عبارت «روزی روزگاری…» روی صفحه ظاهر می شود و چند دقیقه بعد کلمه «هالیوود» به صفحه اضافه می شود. گویی تارانتینو می خواهد از همان ابتدا به ما یادآوری کند که آنچه می بینیم یک افسانه است، نه بازسازی واقعیت. همراه بودن این تصاویر با موسیقی آرام و غمگین، پایان فیلم را به یکی از احساسی ترین لحظات زندگی حرفه ای او تبدیل می کند. پایانی که کمتر در مورد خشونت و بیشتر در مورد پشیمانی است.

چگونه از متن جایگزین در اسکریپت خود استفاده کنیم؟

تارانتینو روند نوشتن فیلم Barn Dogs را توصیف می کند که بیشتر بر رابطه بین آقای سفید و آقای نارنجی تمرکز دارد. او می گوید که مدام در حین نوشتن این سوال را از خود می پرسد: «این شخصیت بیشتر از هر چیزی در دنیا چه می خواهد؟»

پاسخ به این سوال او را متوجه کرد که داستان سرقت فیلم در واقع بیانی استعاری از رابطه پدر و پسر است. مضمونی که هرگز مستقیماً بیان نمی شود اما در تمام اعمال و تصمیمات شخصیت ها وجود دارد. این روشی است که هر فیلمنامه نویسی می تواند از آن استفاده کند.

قبل از نوشتن دیالوگ ها برای هر شخصیت یک موقعیت کامل ایجاد کنید. در مورد گذشته، ترس ها، رویاهایتان، نقاط ضعف، اهدافتان و مهمتر از همه چیزهایی که در زندگی بیشتر می خواهید بیاموزید. این مرحله ممکن است زمان زیادی ببرد، اما نتیجه با نوشتن دیالوگ ها مشخص می شود. هنگامی که انگیزه واقعی شخصیت را می دانید، نیازی به توضیح همه چیز در دیالوگ ندارید. بسیاری از معنا به طور طبیعی در اعمال، سکوت و انتخاب آنها تجسم یافته است. از طرفی بازنویسی فیلمنامه بسیار آسان می شود زیرا شخصیت ها از ابتدا هویت خاصی دارند و رفتارشان بر اساس منطق درونی خودشان است.

زیر متن جایی که سناریو جان می گیرد

شاید تارانتینو در ابتدای راه فکر می کرد که زیرمتن بیشتر به کار کارگردان مربوط می شود، اما تجربه آثار او نشان می دهد که این عنصر از همان لحظه نگارش فیلمنامه شکل می گیرد.

این سناریو زمانی دائمی می شود که شخصیت ها نه تنها صحبت می کنند بلکه احساسات، ترس ها و خواسته های خود را در بین خطوط پنهان می کنند. بیننده دقیقاً این لایه پنهان را کشف می کند. این همان بخشی است که یک صحنه ساده را برای سال های آینده در ذهن نگه می دارد.

در نهایت، هیچ فرمول واحدی برای ایجاد متن جایگزین وجود ندارد. هر نویسنده ای روش خود را می یابد، اما یک اصل همیشه ثابت است. هرچه عمیق‌تر شخصیت‌های خود را بشناسید، لایه‌های پنهان داستان طبیعی‌تر و مؤثرتر خواهد بود.

منبع: آموزشگاه فیلم نو