۷ سیاره فراخورشیدی شگفت‌انگیز که در سال‌های اخیر کشف شدند | موبوگیم

تاکنون وجود بیش از ۶ هزار سیاره فراخورشیدی در خارج از منظومه شمسی کشف شده‌اند، اما تنها تعداد محدودی از آن‌ها واقعاً مرزهای تصور اخترشناسان را دگرگون کرده‌اند.

طی چند سال اخیر، رصدخانه‌هایی مانند تلسکوپ فضایی جیمز وب، تلسکوپ بسیار بزرگ رصدخانه جنوبی اروپا و مأموریت TESS ناسا، جهان‌هایی بیگانه را شناسایی کرده‌اند. برخی از این جهان‌ها در حال تبخیر شدن و از دست دادن مواد خود در فضا هستند، برخی نیز در همان مراحل ابتدایی شکل‌گیری مشاهده شده‌اند و بعضی دیگر بیش از یک دهه در داده‌های آرشیوی پنهان مانده بودند. در ادامه، ۷ مورد از جذاب‌ترین سیارات فراخورشیدی که طی سال‌های اخیر کشف شده‌اند، معرفی می‌شوند.

۷. L 98-59 d؛ جهانی آتشفشانی با شرایطی بی‌سابقه

یکی از تازه‌ترین موارد این فهرست L 98-59 d است؛ سیاره‌ای فراخورشیدی که حدود ۳۵ سال نوری با زمین فاصله دارد و به نظر می‌رسد در زیر جوی سرشار از ترکیبات گوگردی، اقیانوسی سراسری از ماگمای مذاب داشته باشد.

این کشف، فرصت کم‌سابقه‌ای در اختیار اخترشناسان قرار می‌دهد تا بررسی کنند سیارات سنگی در محیط‌هایی با شرایط بسیار خشن چگونه تکامل می‌یابند. برخلاف زمین که فعالیت‌های آتشفشانی در نقاط مشخصی تمرکز دارند، سراسر L 98-59 d ممکن است تحت تأثیر آتشفشان‌های مداوم قرار داشته باشد. همین ویژگی، این سیاره را به یکی از نامساعدترین اما در عین حال ارزشمندترین جهان‌های کشف‌شده برای تحقیقات علمی تبدیل کرده است.

۶. K2-18 b؛ سیاره‌ای که بحث درباره حیات در آن همچنان ادامه دارد

کمتر سیاره‌ای فراخورشیدی توانسته به اندازه K2-18 b توجه دانشمندان را به خود جلب کند. این ابرزمین در منطقه قابل‌سکونت ستاره میزبانش قرار گرفته و تلسکوپ فضایی جیمز وب مطالعات گسترده‌ای روی آن انجام داده تا ترکیبات شیمیایی جو سیاره را بررسی کند؛ ترکیباتی که شاید بتوانند سرنخ‌هایی از فعالیت زیستی ارائه دهند.

برخی مشاهدات اخیر به دلیل احتمال وجود گازهایی که می‌توانند به‌عنوان نشانگر زیستی مطرح شوند، هیجان زیادی ایجاد کردند. با این حال، تحلیل‌های بعدی تأکید داشته‌اند که تاکنون هیچ مدرکی برای تأیید وجود حیات فرازمینی در K2-18 b به دست نیامده است. در حال حاضر، این سیاره همچنان یکی از مهم‌ترین اهداف پژوهشگران در جست‌وجوی جهان‌هایی محسوب می‌شود که شاید شرایط لازم برای پشتیبانی از حیات را داشته باشند.

۵. 2M1510 (AB) b؛ تاتویین واقعی در دنیای علم

داستان‌های علمی‌تخیلی چندین دهه پیش از کشف نمونه واقعی، سیاراتی را تصور کرده بودند که به دور دو خورشید می‌چرخند. اما 2M1510 (AB) b حتی از این تصور هم یک قدم جلوتر می‌رود، زیرا به جای ستاره‌های معمولی، به دور دو کوتوله قهوه‌ای گردش می‌کند.

کوتوله‌های قهوه‌ای معمولاً ستاره‌های ناکام نامیده می‌شوند، زیرا جرم کافی برای آغاز و ادامه همجوشی هیدروژن در هسته خود پیدا نکرده‌اند. کشف 2M1510 (AB) b برخی نظریه‌های موجود درباره شکل‌گیری سیارات را با پرسش‌های تازه‌ای روبه‌رو کرده است و نشان می‌دهد تشکیل سیارات شاید در محیط‌هایی هم امکان‌پذیر باشد که پیش‌تر برای این فرایند نامناسب یا بسیار بعید تصور می‌شد.

۴. TOI-561 b؛ دنیایی از گدازه که پیش‌بینی‌ها را به چالش کشید

سیاره سنگی TOI-561 b در مدتی کمتر از نصف یک شبانه‌روز زمینی، یک دور کامل به دور ستاره مادرش می‌زند. فاصله بسیار کم آن از ستاره باعث شده سطح سیاره به اندازه‌ای داغ باشد که بتواند اقیانوس‌های عظیمی از سنگ مذاب را در خود جای دهد.

مشاهدات جدید نشان داده‌اند که این جهان افراطی شاید با وجود چنین دماهای شدیدی همچنان توانسته باشد جوی را حفظ کند؛ شرایطی که انتظار می‌رود مدت‌ها پیش گازهای سبک‌تر را از سطح آن فراری داده باشد. بررسی چگونگی دوام آوردن سیاره‌هایی مانند TOI-561 b در چنین محیطی می‌تواند شناخت دانشمندان از سیارات سنگی نزدیک به ستاره‌هایشان را افزایش دهد.

۳. WISPIT-2 b؛ تماشای یک سیاره در هنگام تولد

بیشتر سیارات فراخورشیدی زمانی کشف می‌شوند که مدت‌ها از شکل‌گیری آن‌ها گذشته است، اما WISPIT-2 b شرایط کاملاً متفاوتی دارد. اخترشناسان توانسته‌اند این سیاره را در حالی مشاهده کنند که هنوز درون دیسک گاز و غباری اطراف ستاره جوان خود قرار داشت.

به نظر می‌رسد این سیاره شکافی قابل مشاهده در دیسک اطراف ستاره ایجاد کرده است. همین ویژگی به پژوهشگران یکی از واضح‌ترین نماها از فرایند شکل‌گیری یک سیاره را ارائه می‌دهد. سامانه‌هایی مانند WISPIT-2 بسیار کمیاب هستند و اطلاعات ارزشمندی درباره چگونگی شکل‌گیری سیارات غول‌پیکر در محیط‌های ستاره‌ای جوان در اختیار اخترشناسان می‌گذارند.

۲. BD+05 4868 Ab؛ سیاره‌ای که در حال تبخیر شدن است

BD+05 4868 Ab یکی از شگفت‌انگیزترین سیارات فراخورشیدی به شمار می‌رود. این جهان سنگی در فاصله‌ای حدود ۱۴۰ سال نوری از زمین قرار گرفته و آن‌قدر به ستاره میزبانش نزدیک است که دانشمندان احتمال می‌دهند سطح آن به حالت مذاب درآمده باشد.

حرارت شدید ستاره، سنگ‌های سطح سیاره را از آن جدا می‌کند و موادی معدنی را به فضا می‌فرستد. این فرایند دنباله‌هایی شبیه دنباله‌دار ایجاد کرده که میلیون‌ها کیلومتر در فضا امتداد دارند. اخترشناسان تصور می‌کنند با مشاهده BD+05 4868 Ab در واقع شاهد نابودی تدریجی یک سیاره کامل در زمان حال هستند؛ پدیده‌ای که این سامانه را در میان غیرمعمول‌ترین منظومه‌های سیاره‌ای مشاهده‌شده قرار می‌دهد.

۱. Beta Pictoris d؛ سیاره‌ای که بیش از یک دهه پنهان مانده بود

اخترشناسان با استفاده از تلسکوپ بسیار بزرگ رصدخانه جنوبی اروپا، به‌تازگی کشف Beta Pictoris d را اعلام کرده‌اند؛ سیاره‌ای غول‌پیکر که بیش از ۱۰ سال در مشاهدات آرشیوی از دید پژوهشگران پنهان مانده بود.

این جهان تقریباً ۱۰۰ برابر کم‌نورتر از همسایه مشهور خود، Beta Pictoris b، است و همین مسئله آن را به یکی از کم‌نورترین سیارات فراخورشیدی تبدیل می‌کند که تاکنون به‌صورت مستقیم از زمین تصویربرداری شده‌.

کشف Beta Pictoris d اهمیت دیگری نیز دارد. با شناسایی آن، Beta Pictoris تنها دومین سامانه سیاره‌ای شناخته‌شده‌ای محسوب می‌شود که سه سیاره آن به‌صورت مستقیم تصویربرداری شده‌اند. چنین سامانه‌ای برای اخترشناسان یک آزمایشگاه طبیعی و استثنایی فراهم می‌کند تا فرایند شکل‌گیری و تحول سیارات را با جزئیات بیشتری مطالعه کنند.

دوران طلایی کشف سیارات فراخورشیدی

هر سال صدها جهان جدید به فهرست سیارات فراخورشیدی اضافه می‌شوند، اما جذاب‌ترین اکتشافات امروزی دیگر صرفاً به پیدا کردن نقطه‌ای تازه در فهرست محدود نیستند. ابزارهای رصدی جدید به دانشمندان اجازه می‌دهند فراتر از شناسایی یک سیاره حرکت کنند و درباره چگونگی تولد سیارات، فرایند نابودی آن‌ها، ترکیبات موجود در جوشان و حتی احتمال فراهم بودن شرایط مناسب برای شکل‌گیری حیات تحقیق نمایند.

با آغاز فعالیت نسل تازه‌ای از رصدخانه‌های زمینی، ادامه کار تلسکوپ فضایی جیمز وب و مأموریت‌های آینده، بعید است این هفت جهان برای مدت زیادی شگفت‌انگیزترین نمونه‌های شناخته‌شده باقی بمانند. ممکن است سیاره فراخورشیدی خارق‌العاده بعدی همین حالا در میان داده‌هایی که از فضا دریافت شده‌اند وجود داشته باشد و تنها منتظر کشف شدن است.