خطرناک‌ترین مارهای سمی دنیا؛ راز مرگبار بودن این ۱۰ قاتل خونسرد چیست؟ | موبوگیم

قدرت زهر، به‌تنهایی میزان خطرناک بودن یک مار را تعیین نمی‌کند.

سالانه حدود ۵.۴ میلیون نفر دچار مارگزیدگی می‌شوند که از این تعداد، ۲.۷ میلیون نفر بر اثر ورود زهر به بدن به بیماری‌های بالینی ابتلا پیدا می‌کنند. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، این حوادث سالانه به مرگ تقریبا ۸۱ هزار تا ۱۳۸ هزار نفر منجر می‌شود.

با این حال، شناسایی مرگبارترین مار جهان به سادگی مقایسه قدرت زهر آن‌ها نیست.

عواملی چون دفعات گزش، مقدار زهر تولیدی، نزدیکی به محل سکونت انسان‌ها، دسترسی به پادزهر و سرعت بروز علائم می‌توانند گونه‌ای را که انسان‌ها بیشتر با آن مواجه می‌شوند، از ماری با زهر فوق‌العاده قوی اما منزوی، خطرناک‌تر کنند.

در ادامه، فهرستی از ۱۰ مار سمی و خطرناک جهان در حال حاضر آورده شده است:

۱۰. بومسلنگ (Boomslang)

بومسلنگ یک مار درختی آفریقایی با زهر هموتوکسیک (مخرب خون) بسیار قوی است. این مار عموماً خجالتی است و گزش آن به ندرت اتفاق می‌افتد، اما ورود زهر آن به بدن می‌تواند عواقب ویرانگری داشته باشد. بروز علائم ممکن است چندین ساعت به تأخیر بیفتد و این تصور خطرناک را ایجاد کند که گزش بی‌خطر بوده است. زهر این مار در روند لخته شدن خون اختلال ایجاد می‌کند و می‌تواند باعث خونریزی‌های گسترده داخلی و خارجی شود؛ به همین دلیل، بررسی فوری پزشکی کاملاً ضروری است.

۹. افعی سرنیزه‌ای (Fer-de-lance)

افعی سرنیزه‌ای نامی رایج برای گروهی از افعی‌های گودال بسیار خطرناک از سرده بوتروپس (Bothrops) است که بیشتر در آمریکای مرکزی و جنوبی یافت می‌شوند. این مارها اغلب در مزارع، جنگل‌ها و زمین‌های نزدیک به سکونت‌گاه‌های انسانی زندگی می‌کنند. زهر آن‌ها باعث درد شدید، تورم، خونریزی، تخریب بافت و عوارض سیستمیک بالقوه کشنده می‌شود. نجات‌یافتگان ممکن است با ناتوانی دائمی یا قطع عضو مواجه شوند، به‌ویژه زمانی که درمان به تأخیر بیفتد.

۸. تایپان داخلی (Inland taipan)

تایپان داخلی که بر اساس آزمایش‌های سم‌شناسی آزمایشگاهی اغلب به‌عنوان سمی‌ترین مار جهان شناخته می‌شود، دارای زهری است که می‌تواند به سیستم عصبی، عضلات و خون حمله کند. با این وجود، این مار در مناطق دورافتاده داخلی استرالیا زندگی می‌کند و به ندرت با انسان‌ها روبه‌رو می‌شود. هیچ مورد مرگِ تأییدشده‌ای از انسان‌ها توسط این مار به‌طور گسترده ثبت نشده است که این موضوع به خوبی نشان می‌دهد چرا قدرت زهر به‌تنهایی نمی‌تواند معیار مناسبی برای سنجش میزان مرگبار بودن یک مار در دنیای واقعی باشد.

۷. مار قهوه‌ای شرقی (Eastern brown snake)

مار قهوه‌ای شرقی بیش از هر گونه دیگری مسئول مرگ‌ومیر ناشی از مارگزیدگی در استرالیا است. زیستگاه این مار هم‌پوشانی زیادی با مناطق پرجمعیت و کشاورزی در سراسر نواحی شرقی و مرکزی این کشور دارد. زهر این مار حاوی سمومی است که روند لخته شدن خون را تسریع می‌کند، سیستم عصبی را مختل می‌سازد و می‌تواند باعث افت ناگهانی عملکرد سیستم قلبی-عروقی شود. گزش‌های تدافعی این گونه ممکن است زهر کمی وارد بدن کنند، اما ورود مقدار قابل توجهی از آن یک وضعیت اورژانسی و تهدیدکننده حیات به شمار می‌رود.

۶. تایپان ساحلی (Coastal taipan)

تایپان ساحلی که بومی شمال و شرق استرالیا و گینه نو است، یکی از خطرناک‌ترین مارهای استرالیا محسوب می‌شود. این مار هوشیار، بسیار سریع و قادر به تزریق حجم قابل توجهی از زهر به شدت سمی است. گزش این مار می‌تواند انعقاد خون را مختل کرده، به عضلات آسیب برساند و باعث فلج پیشرونده شود. بدون درمان سریع با پادزهر و پشتیبانی تنفسی، مسمومیت شدید ناشی از زهر آن می‌تواند کشنده باشد.

۵. مامبای سیاه (Black mamba)

مامبای سیاه آفریقا ترکیب هولناکی از زهر قوی، سرعت بی‌نظیر و توانایی گزش‌های پیاپی است. برخلاف نامش، رنگ این مار معمولاً قهوه‌ای یا زیتونی است؛ واژه سیاه به رنگ تیره داخل دهان آن اشاره دارد. زهر نوروتوکسیک (مخرب اعصاب) آن می‌تواند منجر به فلج، فروپاشی قلبی-عروقی و نارسایی تنفسی شود. مسمومیت شدید و بدون درمان، خطر مرگ بسیار بالایی دارد، هرچند این مار معمولاً به جای درگیری با انسان‌ها سعی در فرار دارد.

۴. کبرای هندی (Indian cobra)

کبرای هندی یکی از شناخته‌شده‌ترین و از نظر پزشکی مهم‌ترین مارهای جنوب آسیا است. اگرچه این گونه معمولاً از درگیری اجتناب می‌کند، اما در صورت غافلگیری، گیر افتادن در تنگنا یا لگد شدن تصادفی ممکن است حمله کند. زهر این مار در درجه اول به سیستم عصبی حمله می‌کند و می‌تواند باعث ضعف عضلانی، فلج تنفسی و در نهایت مرگ شود. مواجهه با این مار نسبتاً شایع است، زیرا این گونه به خوبی در زمین‌های کشاورزی، روستاها و سایر محیط‌های تحت سلطه انسان دوام می‌آورد.

۳. کریت معمولی (Common krait)

کریت معمولی که در سراسر شبه‌قاره هند یافت می‌شود، دارای زهر عصبی قدرتمندی است که در ارتباط بین اعصاب و ماهیچه‌ها اختلال ایجاد می‌کند. قربانیان ممکن است به تدریج توانایی حرکت، بلع و تنفس را از دست بدهند. این مارها اغلب شب‌هنگام وارد خانه‌ها می‌شوند و ممکن است افراد خوابیده را نیش بزنند. از آنجا که گزش در ابتدا بدون درد است و تورم ناچیزی ایجاد می‌کند، قربانیان ممکن است تا زمان شروع فلج متوجه ورود زهر به بدن خود نشوند.

۲. گرزه‌مار راسل (Russell’s viper)

گرزه‌مار راسل (یا افعی راسل) مسئول هزاران مارگزیدگی جدی در سراسر جنوب و جنوب شرقی آسیا است. این مار غالباً در مناطق کشاورزی یافت می‌شود؛ جایی که استتار بی‌نظیرش تشخیص آن را برای کشاورزان بسیار دشوار می‌کند. زهر آن می‌تواند باعث خونریزی داخلی، مشکلات عصبی، آسیب حاد کلیوی و سکته شود. این گونه به همراه کبرای هندی، کریت معمولی و افعی پولک‌اره‌ای، عضو چهار بزرگِ (Big Four) بدنام هند هستند که از نظر پزشکی اهمیت بالایی دارند.

۱. افعی پولک‌اره‌ای (Saw-scaled viper)

افعی‌های پولک‌اره‌ای مارهایی کوچک و تهاجمی با پراکندگی گسترده هستند که در زمره پیامدآورترین و مرگبارترین مارهای جهان قرار می‌گیرند. گونه‌های متعلق به سرده اکیس (Echis) در بخش‌هایی از آفریقا، خاورمیانه و جنوب آسیا زندگی می‌کنند و همین مسئله آن‌ها را به طور مداوم به جوامع کشاورزی نزدیک می‌سازد. زهر آن‌ها در انعقاد خون اختلال ایجاد کرده و می‌تواند منجر به خونریزی غیرقابل کنترل، شوک، آسیب کلیوی و نارسایی اندام‌ها شود. فراوانی و تمایل بالای آن‌ها به گزش، این مارها را برای انسان‌ها از مارهایی با زهر قوی‌تر نیز مرگبارتر می‌سازد.

نتیجه‌گیری

مرگبارترین مارهای جهان از سلاح‌های بیولوژیکی متفاوتی برای از پا درآوردن قربانیان خود استفاده می‌کنند. برخی زهرها عضلات تنفسی را فلج می‌کنند، در حالی که برخی دیگر باعث تخریب بافت، اختلال در انعقاد خون، آسیب کلیوی یا فروپاشی سیستم قلبی-عروقی می‌شوند.

با این حال، مارها به ندرت بدون تحریک به انسان‌ها حمله می‌کنند و از بسیاری از مرگ‌ومیرها می‌توان از طریق آموزش، استفاده از کفش‌های ایمنی، دسترسی به پادزهر و درمان‌های پزشکی سریع‌تر جلوگیری کرد.

در نهایت، مارهایی که بیشترین خطر را ایجاد می‌کنند، لزوماً مارهایی با قوی‌ترین زهر نیستند، بلکه گونه‌هایی هستند که احتمال رویارویی انسان‌ها با آن‌ها در مناطقی دور از امکانات درمانی مناسب، بیشتر است.